Amasya’da botanik dünyasını heyecanlandıran tarihi bir gelişme yaşandı. En son 1896 yılında Merzifon’da kayıtlara geçen ve o tarihten bu yana doğada izine rastlanmadığı için "Yitik Lale" olarak adlandırılan endemik Amasya lalesi (Tulipa sprengeri), tam 130 yıl sonra bir doğaseverin dikkati sayesinde yeniden gün yüzüne çıktı.
Doğa Yürüyüşünde Tesadüfen Fark Edildi
Amasya’da yaşayan doğasever Ercan Eftelioğlu, kırsal alanda gezerken daha önce fotoğraflarını gördüğü kayıp laleyle benzerlik gösteren bir çiçek fark etti. Durumu hemen uzmanlara bildiren Eftelioğlu, tarihi keşfin başlangıcını şu sözlerle anlattı:
"Dağ taş demeden doğada devamlı gezerim. Bu lale birden dikkatimi çekti. Amasya’nın kayıp lalesine çok benzettiğim için fotoğraflarını çekip botanikçi hocalarımıza ilettim. Bugün gelip yerinde teşhis ettiler, çok mutluyuz."
Uzmanlar Teşhis Etti: "Yüzde 100 Kesin, Aradığımız Lale Bu"
İhbar üzerine Amasya’ya gelen Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Biyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. İsmail Eker ve Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi Müdürü Salih Sercan Kanoğlu, çiçeği yerinde inceledi. Yapılan morfolojik incelemelerde bitkinin %100 kesinlikle 130 yıldır aranan Yitik Amasya lalesi olduğu belirlendi.
Yıllardır bu türün izini süren Prof. Dr. İsmail Eker, keşfin önemini şu sözlerle özetledi:
"1896’dan 2026’ya kadar yerli ve yabancı birçok araştırmacı bu bitkiyi bulmak için Amasya'ya geldi ancak izine rastlayamadı. Bugün tarihi bir gün. Bitkinin Amasya’da yok olmadığını ama yaşam alanının çok sınırlı olduğunu gördük. Artık koruma altına alıp yaşatacağız."
Tarihi 1892 Yılına Dayanıyor
Bilim dünyasında Tulipa sprengeri adıyla bilinen bu özel tür, ilk kez 1892 yılında Amasya’da yaşayan Muhlendorf isimli bir bahçıvan tarafından toplandı ve incelenmek üzere Avrupa’ya gönderildi. Son olarak 1896 yılında Merzifon Amerikan Koleji'nde görev yapan Profesör John Manissadjiad tarafından toplanan lale, o tarihten sonra bir daha dünya üzerinde doğada bulunamamıştı.
Diğer Lalelerden Çok Farklı
Yitik Amasya lalesini diğer tüm türlerden ayıran en büyük özellik çiçeklenme dönemi. Klasik laleler ilkbaharın başında açıp solarak kaybolurken, bu endemik tür Mayıs sonu ve Haziran başında çiçekleniyor. İnce uzun gövdesi, huni şeklindeki parlak kırmızı çiçekleri ve sarı renkli başçıklarıyla doğada ayırt edilebiliyor.
Tarihi keşfin ardından, biyo-kaçakçılık riskine karşı lalenin yetiştiği gizli bölge yetkililerce hemen koruma altına alındı.
Haber: objektifamasya