Staj ve çıraklık sigortası başlangıcı, bugüne kadar emeklilik hesabında geçerli sayılmadığı için EYT kapsamı dışında kalan milyonlarca çalışan uzun yıllardır mağduriyet yaşıyordu. Ancak son gelişmeler, bu kesim için yeni bir düzenleme umudunu yeniden gündeme taşıdı.

SGK uzmanlarının değerlendirmelerine göre, ilerleyen süreçte staj ve çıraklık dönemlerinin emeklilik hesabına dahil edilmesi, geriye dönük borçlanma veya prim ödemelerinin kabul edilmesi gibi formüller gündeme gelebilir.

1986 tarihli Mesleki Eğitim Kanunu’nda tanımlanan çıraklar ve stajyerler, eğitim süresince SGK’ya kayıtlı olmasına rağmen yalnızca kısa vadeli sigorta kollarına tabi tutuluyor. İş kazası ve meslek hastalığı gibi riskler bu kişiler için sigorta kapsamındayken, uzun vadeli sigorta primleri (malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası) yatırılmadığı için söz konusu dönemler emeklilik başlangıcı olarak kabul edilmiyor.

Bu durum özellikle 8 Eylül 1999 öncesinde staj veya çıraklık yapanlar için büyük hak kaybı anlamına geliyor. Çünkü bu tarih, EYT düzenlemelerinde kritik eşik olarak kabul ediliyor. EYT kapsamında yaklaşık 4,8 milyon kişi emeklilik hakkı elde ederken, staj ve çıraklık mağdurları kapsam dışında bırakıldı. Uzmanlar, bu durumun bütçe dengeleri, maliyet hesaplamaları ve siyasi önceliklerden kaynaklandığını belirtiyor.

Öte yandan mağduriyet tartışmaları devam ediyor. Staj ve çıraklık sigortasının emeklilik hesabına dahil edilmesi veya geriye dönük borçlanma hakkı tanınması talepleri giderek artıyor. SGK uzmanları, geçmişte askerlik ve doğum borçlanması düzenlemelerinin zaman içinde genişletildiğini ve kapsayıcı hâle getirildiğini hatırlatarak, benzer bir modelin staj ve çıraklık dönemleri için de uygulanabileceğine işaret ediyor.

Olası senaryolar arasında; staj ve çıraklık başlangıç tarihinin sigorta girişi olarak kabul edilmesi, uzun vadeli primlerin geriye dönük borçlanma yoluyla ödenebilmesi veya kısmi hizmet süresi eklenmesi gibi formüller yer alıyor. Resmî bir yasa teklifi henüz bulunmasa da, sosyal devlet anlayışı çerçevesinde ilerleyen yıllarda adım atılması bekleniyor.

Uzmanlar ayrıca, dijitalleşen dünyada ara eleman ihtiyacının arttığını vurgulayarak mesleki eğitimin desteklenmesi gerektiğini belirtiyor. Meslek liseleri ve meslek yüksekokullarında eğitim gören gençlerin sistem dışında bırakılmasının uzun vadede iş gücü piyasasını olumsuz etkileyebileceğine dikkat çekiliyor.